piątek, 5 sierpnia 2016

Przyjazne, choć niełatwe (Książka przyjazna dziecku - konkurs)

Agnieszka Kozłowska-Piasta

("Projektor" - 1/2016)

Od wielu lat tematy tabu w literaturze dziecięcej praktycznie nie istnieją. Te nagrodzone i wyróżnione w II edycji konkursu „Książka przyjazna dziecku”, organizowanego jesienią, co dwa lata przez Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach, także nie odbiegają od literackich trendów.

Jury w składzie: Maciej Obara, dyr. Placówki, dr hab. Marta Pawlina-Meducka i dr hab. Zofia Ożóg-Winiarska (literaturoznawstwo UJK), Bożena Iwan (MBP), Jolanta Świstak (TLiA „Kubuś”) oceniało aż 106 zgłoszonych prac w kategoriach: wydane i dostępne w księgarniach oraz niewydane lub w nakładzie do 99 egzemplarzy. Dwie równorzędne pierwsze nagrody otrzymały Małgorzata Kur za „Rodzinę z fotografii” i Magdalena Niziołek-Kierecka za „Historyjki świnki Kaloryjki”.

Pierwsza historia to owiana tajemnicą opowieść o 12-letniej Oli z aparatem fotograficznym, jej bracie Szymonie z… zespołem Aspergera, którzy po pogrzebie sąsiadki odkrywają rodzinną tajemnicę willi na Łozowej. Doskonale napisana i dowcipna opowieść o Kaloryjce to z kolei historia odchudzania świnki tak, aby gospodarz nie chciał jej sprzedać. W plan fitness mocno zaangażowana jest kotka Dziara, a kąpiel w błocie może zakończyć się zniesieniem strusiego jaja. 

Jury wyróżniło dwie książki Anny Stryjewskiej: „Oj, Eustachy!” i „Filip i jego orkiestra”. Jury dostrzegło także dwie opowieści inspirowane czasami prasłowiańskimi. „Napój miłosny” Ewy Ziółkowskiej-Darmas, której akcja dzieje się na podkieleckiej Górze Grodowej, wzbogaconą słownikiem roślin i słowiańskich bogów oraz „Paskudę” Magdaleny Sprenger – dziejącą się w zamierzchłych czasach wczesnego średniowiecza opowieść o duchu domowym i chłopcu. Uwagę jurorów przykuła także „Tajemnica starej cerkwi” Zenona Gierały, opowieść z lat 50. XX wieku o Zaklętym Polu, Gadającej Chałupie i Wojtku. Ta książka także niedługo ukaże się w księgarniach.

W kategorii książek wydrukowanych główna nagroda (5 tys. złotych) przypadła Barbarze Kosmowskiej za „Kolorowy szalik” – dwa opowiadania o inności i braku akceptacji, poruszające apele o tolerancję i chęć prawdziwego spotkania i poznania drugiego człowieka. Jury doceniło także opartą na faktach opowieść o dzieciństwie spędzonym na zesłaniu na Syberii (Dorota Combrzyńska-Nogala „Syberyjskie przygody Chmurki”), zbiór opowiadań o współczesnej rodzinie, w której rodzice nie maja za dużo czasu, a palmę pierwszeństwa odbiera młodszy brat (Anna Błachucka „Co ja mam z tymi rodzicami!”), opowieść o wyjątkowych wakacjach, które nie od początku przebiegają zgodnie z planem Lilki (Magdalena Witkiewicz „Lilka i wielka afera”), tajemnice półwyspu Helskiego (Liliana Fabisińska „Podwodne miasto. Skrzynia piratów”), perypetie domowych skrzatów, zamieszkujących wiejski domek, do którego właśnie wprowadziła się rodzina z miasta (Renata Głasek-Kęska „Skrzaty domowe”) i losy słonika, który zamiast w zoo woli mieszkać w Afryce, a to, że jest bardzo mały niezwykle mu w tym pomaga (Maciej Szymanowicz „Najmniejszy słoń świata”).

Spośród wyróżnionych książek na szczególna uwagę zasługuje „Rzeka” Emilii Kiereś, o Kilianie, poszukującym swojego ojca Gedeona. Opowieść o dorastaniu, szukaniu swojej tożsamości i pokonywaniu trudności, napisana nieco archaicznym, klechdowym językiem. To właśnie tę pozycję wskazało jury dziecięce z Zespołu Placówek „Dobra Chata” w Kielcach. 

„Książka przyjazna dziecku” to konkurs typowo literacki, więc ocenie podlegał jedynie tekst, fabuła, styl i język, co w przypadku książek drukowanych wydaje się założeniem dyskusyjnym. Wspaniałe rysunki, ciekawe pomysły graficzne i wydawnicze sprawiają, że książkę nie tylko przyjemnie się czyta, ale także ogląda i smakuje, a ma to szczególne znaczenie zwłaszcza w przypadku literatury dla najmniejszych. Te najlepsze pozycje, które nie tylko zachwycają tekstem, ale i formą graficzną, należałoby docenić, zwłaszcza w zalewie tandety, bylejakości i kiczowatości świata zabawek, kreskówek i całego przemysłu artykułów dziecięcych. Może w kolejnej edycji konkursu?