sobota, 6 sierpnia 2016

Każdy z nas ziółka depce, które nam więcej niźli arabskie albo indyjskie pomogą

Piotr Kardyś
("Projektor" - 2/2016)
W 2015 r. w Sandomierzu doszło do interesującego wydarzenia. Przy Muzeum Diecezjalnym Dom Długosza oficjalnie otwarto dla zwiedzających zrekonstruowany, renesansowy ogród Marcina z Urzędowa, kanonika kolegiaty sandomierskiej w latach 1543-1573, proboszcza w Modliborzycach i Urzędowie

Czytelnikom należy się przede wszystkim wyjaśnienie, dlaczego zrekonstruowano przy Domu Długosza ogród i dlaczego został przypisany właśnie Marcinowi. Historia ogrodu była dosyć skomplikowana. Po raz pierwszy znalazł się na rycinie Eryka Dalbergha z 1656 roku. Zlokalizowany na stoku skarpy wiślanej miał regularne geometryczne kształty z centralną elipsą. Nasz bohater studiował m. in. w Padwie, gdzie zetknął się z nauką o roślinach i ich właściwościach leczniczych. Przebywając przez 30 lat w Sandomierzu założył „hortus medici” – prywatny ogród roślin leczniczych, być może jedyny w ówczesnej Rzeczypospolitej, który wykorzystywał do badań florystycznych, opracowania zielnika oraz leczenia mieszczan i magnatów.

Nieprzemijającym dziełem jego życia był jednak nie ogród, a „Herbarz polski”, wydany dopiero 22 lata po jego śmierci. Ta encyklopedia zielarska zawiera opisy ziół wraz z podaniem ich leczniczych właściwości. Jakby tego było mało, był to pierwszy oryginalny polski zielnik, wcześniejsze bowiem wydawane w Polsce były jedynie kompilacjami i tłumaczeniami z łaciny. I najważniejsze, Marcina opisał w swoim zielniku miejsca w Sandomierzu, gdzie zbierał niektóre rośliny, w sumie wyliczył w ten sposób ponad dwadzieścia przykładów!

Przy rekonstrukcji ogrodu pomysłodawcy posłużyli sie właśnie owymi ponad dwudziestoma roślinami, które zostały zasadzone w odtworzonym ogrodzie, a swego rodzaju reklamą jest wydawnictwo przynoszące podstawowe informacje o Marcinie z Urzędowa (w redakcji Tomisława Giergiela) i „sandomierskich” roślinach (które na podstawie „Herbarza polskiego” zidentyfikowała i opisała Anna Suchecka).
Sandomierski ogród kanonika Marcina z Urzędowa. Przewodnik, red. T. Giergiel, tekst A. Suchecka, wyd. Muzeum Diecezjalne Dom Długosza w Sandomierzu, Sandomierz 2015.